Przepisy związane z zapewnieniem pracownikom odzieży roboczej są naprawdę istotne, lecz wiele osób ma pewne wątpliwości dotyczącego tego, co kryje się pod tym pojęciem. Warto więc wiedzieć, czym różni się ona od standardowych ubrań, aby uniknąć błędów polegających na przekazaniu swoim podopiecznym nieodpowiedniego wyposażenia. Poniższe informacje z pewnością rozwieją wszelkie wątpliwości w tym zakresie, dlatego zachęcamy do uważnego zapoznania się z nimi.
Odzież robocza – co to jest według przepisów?
Jeśli myślisz, co to jest odzież robocza, musisz wiedzieć, że chodzi tu o ubrania, jakie są przeznaczone do wykonywania zadań na konkretnym stanowisku. Pracownicy mają je nosić zamiast prywatnej garderoby głównie w miejscach, gdzie może dojść do jej zniszczenia, pojawienia się silnych zabrudzeń lub braku zgodności z wymaganiami dotyczącymi technologii pracy, higieny czy BHP. W tej grupie mieszczą się, chociażby spodnie i bluzy robocze, a także kombinezony, fartuchy, koszulki, kurtki oraz obuwie odpowiednio dopasowane do warunków, jakie panują w danym zakładzie.
Należy podkreślić, że w przepisach brakuje konkretnych wytycznych związanych z tym, jaka powinna być odzież robocza. Da się to jednak określić w oparciu o obowiązki pracodawcy, jakie opisano w Kodeksie Pracy. Według art. 237⁷ § 1, jest on zobowiązany nieodpłatnie przekazać pracownikowi ubranie i obuwie zgodne z wymaganiami ustalonymi w Polskich Normach, gdy istnieje możliwość zniszczenia lub mocnego zabrudzenia jego własnej odzieży. Przełożony musi także o tym pamiętać w przypadku pewnych przesłanek technologicznych, sanitarnych lub związanych z BHP.
Warto jednak zaznaczyć, że część ubrań noszonych podczas pełnienia służbowych obowiązków nie zalicza się do odzieży roboczej. Pracownicy biurowi, których obowiązuje pewien dress code polegający, chociażby na noszeniu koszuli czy określonego rodzaju spodni, zwykle używają bowiem własnego stroju. Sytuacja prezentuje się zgoła odmiennie, jeśli chodzi o mechaników – muszą oni otrzymać kombinezon cechujący się odpornością na częste zabrudzenia. W specjalistyczny fartuch trzeba wyposażyć również kucharza, a magazynierowi są potrzebne spodnie wyposażone we wzmocnienia i pojemne kieszenie. W takich sytuacjach części garderoby dobiera się, biorąc pod uwagę konkretne zadania oraz warunki, w jakich się je wykonuje.
Odzieży roboczej nie należy mylić z ochronną, która ma zabezpieczać pracowników przed zagrożeniem, które może przyczynić się do urazu lub innego uszczerbku na zdrowiu. Celem ubrań roboczych jest głównie zastąpienie prywatnej garderoby, ułatwienie służbowych zadań i spełnienie wymogów, jakie obowiązują na danym stanowisku. Aby stwierdzić, jakie są różnice pomiędzy tymi pojęciami, trzeba wziąć pod uwagę przeznaczenie konkretnego produktu, a nie jedynie wygląd lub materiał.
Trzeba tu podkreślić, że pracownik otrzymanej odzieży nie może traktować jako swoją własność, gdyż zgodnie z Kodeksem pracy należy ona do pracodawcy. Firma ma więc obowiązek prowadzenia ewidencji wydanego wyposażenia, określenia przewidywanego czasu użytkowania i wymiany ich w przypadku znacznego zużycia. Państwowa Inspekcja Pracy gwarantuje nieodpłatny przydział ubrań, w związku z czym konieczne jest zwrócenie ich po zakończeniu zatrudnienia.
Najistotniejsze różnice między odzieżą roboczą a zwyczajnymi ubraniami
Choć spodnie robocze, bluza czy kurtka mogą wydawać się podobne do ubrań noszonych w czasie wolnym od pracy, warto tu zwrócić uwagę na coś znacznie więcej niż tylko wygląd. Istotną rolę odgrywa tu w szczególności przeznaczenie, metoda wykonania i warunki, w których trzeba korzystać z danej części garderoby. Zwyczajną odzież tworzy się w trosce o codzienny komfort, podczas gdy strój roboczy musi być zgodny z wymogami dotyczącymi konkretnego stanowiska.
Przeznaczenie obu rodzajów ubrań
Główna różnica wiąże się z celem, w jakim korzysta się z konkretnej odzieży. Codziennej używa się, chociażby do prywatnych wyjść, spacerów czy chodzenia do domu, a jej wybór trzeba uzależnić od własnego gustu, a także pory roku, wygody czy okazji. W tym przypadku obejdzie się bez dostosowywania jej do częstej styczności z zabrudzeniami, narzędziami, szorstkimi powierzchniami czy substancjami, jakich używa się w trakcie pracy. Drugi rodzaj jest z kolei przeznaczony typowo do zapewnienia komfortu i ochrony przed wspomnianymi czynnikami podczas wykonywania służbowych obowiązków
Odporność na zużycie – czym różnią się te typy odzieży w tej kwestii?
W przypadku codziennych ubrań zwykle nie trzeba się martwić o konieczność częstego klękania, ocierania o ostre krawędzie, przenoszenia narzędzi czy regularnej styczności ze sporymi zabrudzeniami. Warto zaznaczyć, że nawet naprawdę porządne jeansy mogą szybko ulec przetarciu na kolanach, a kieszenie zwyczajnych spodni w niektórych przypadkach nie są sobie w stanie poradzić z obciążeniem, miarką, kluczami czy niewielkimi akcesoriami.
Jeśli chodzi o roboczą odzież, miejsca, których zużycie najszybciej następuje, niekiedy są dodatkowo zabezpieczone. Producenci decydują się umieścić wzmocnienia na kolanach, łokciach pośladkach i w okolicy kieszeni, a także silniejsze nici oraz podwójne lub potrójne szwy – w ten sposób materiał lepiej sobie radzi z powtarzalnymi ruchami czy częstą stycznością z podłożem.
Niezwykle istotna jest również odporność na pranie – w przypadku ubrań, z których korzysta się w warsztacie, magazynie lub zakładzie produkcyjnym, konieczne jest bowiem zdecydowanie częstsze czyszczenie w porównaniu z codzienną garderobą. Duże znaczenie ma to, aby materiał był w stanie utrzymywać swój kształt i wytrzymałość nawet przy wyjątkowo częstej likwidacji zabrudzeń.
Warto jednak zaznaczyć, że niektóre produkty określone jako robocze mogą cechować się niższą trwałością od innych. Podczas wyboru trzeba skupić się na tym, aby jakość wykonania, gramatura tkaniny i typ użytych wzmocnień były odpowiednio dostosowanie do poziomu intensywności wykonywanych czynności. Osoby pełniące swoje obowiązki przez większą część dnia na klęcząco powinny mieć zapewniony inny model spodni niż pracownicy odpowiadający za lekkie zadania w pomieszczeniu.
Dopasowanie kroju do ruchów – na czym trzeba się skupić?
Ubrania, jakie nosi się po godzinach pracy, może zapewniać pełną wygodę przy chodzeniu czy siedzeniu, lecz ograniczenia mogą być widoczne w przypadku częstego schylania się, podnoszenia rąk i zmian pozycji. Klękanie może okazać się znacznie trudniejsze w związku ze zbyt wąskimi nogawkami, podczas gdy krótka bluza często skutkuje odsłoniętymi plecami, a sztywna kurtka negatywnie wpływa na swobodę ramion.
W modelach, które mają służyć typowo do pracy, dużą popularnością cieszą się profilowane nogawki, elastyczne wstawki, regulowane mankiety czy pas. Takie opcje są pomocne w utrzymaniu swobody ruchów bez obowiązku stawiania na zbyt duży rozmiar. Lepsze układanie odzieży na ciele mogą zagwarantować również takie dodatki, jak pas narzędziowy oraz nakolanniki.
Niebagatelne znaczenie ma także rozmieszczenie kieszeni – są one niezwykle istotne szczególnie w odzieży roboczej, gdyż można w nich bezpiecznie schować telefon, miarkę, ołówek, dokumenty czy niewielkie narzędzia. Istotne jest umiejscowienie ich w taki sposób, aby możliwe było zajrzenie do nich bez zatrzymywania wykonywanych zadań.
Istotne jest jednak, aby unikać zbytniego rozbudowywania kroju – sporą przeszkodą mogą bowiem okazać się luźne paski, wystające części czy nieprawidłowo usytuowane kieszenie. W takiej sytuacji trudności pojawiają się przede wszystkim w czasie pracy blisko urządzeń lub w wąskich miejscach. Dobierając właściwy fason, trzeba więc wziąć pod uwagę faktyczne obowiązki, jakie pełni się na konkretnym stanowisku.
Spójny wygląd i łatwiejsza identyfikacja – co warto wiedzieć na ten temat?
W wielu miejscach pracy odzież robocza ma na celu szybsze rozpoznanie osób, które zaliczają się do danego zespołu. Jest to niezwykle istotne w szczególności w przestrzeniach, gdzie w tym samym czasie znajdują się pracownicy, klienci, dostawcy i podwykonawcy. Jednolita barwa bluz, koszulek czy kurtek umożliwia bezproblemowe określenie, kto może udzielić pomocy w konkretnej sytuacji.
Przydatne może okazać się także oznaczenie ubrań za pomocą logo przedsiębiorstwa, nazwy działu, imienia pracownika lub nazwy pełnionej przez niego funkcji. Na tę opcję warto postawić w szczególności w magazynie, sklepie, hotelu, serwisie technicznym czy na dużej wielkości placu budowy. Oznaczenia skutkują również możliwością łatwiejszego rozróżnienia zespołów, które zajmują się zupełnie innymi czynnościami.
Spójność stroju nie zawsze jest równoznaczna z przekazaniem każdemu pracownikowi takiego samego kompletu. Na niektórych stanowiskach konieczne może okazać się zadbanie o inny fason przy równoczesnym utrzymaniu wspólnej kolorystyki czy metody znakowania. Przedsiębiorstwo ma, chociażby możliwość korzystania z różnych barw dla zespołu montażowego, magazynierów i osób odpowiedzialnych za nadzór nad pracami.
W przypadku codziennych ubrań obejdzie się bez tego typu identyfikacji, gdyż właściciel za pomocą takiej odzieży pokazuje przede wszystkim swoje osobiste preferencje. W miejscu pracy wygląd stroju może mieć zaś duże znaczenie w kontekście organizacji obowiązków i usprawnienia kontaktu między osobami znajdującymi się na obszarze zakładu.
Czym różnią się oba rodzaje ubrań w kwestii dostosowania do warunków atmosferycznych?
W przypadku zwyczajnej odzieży istnieje możliwość łatwej zmiany w zależności od pogody, z czym w pracy może być problem. Kompletując cały zestaw roboczy, trzeba więc wziąć pod uwagę zarówno porę roku, jak i czas, który spędza się na zewnątrz. Osoby zajmującej się krótkimi czynnościami na placu dotyczą inne wymogi niż pracującej przez kilka godzin na otwartej przestrzeni.
W okresie letnim szczególną rolę ma szybkie odprowadzanie nadmiernej ilości ciepła i wilgoci. Zbyt ciepłe ubrania już po krótkim czasie mogą okazać się niekomfortowe – zwłaszcza w przypadku naprawdę sporego wysiłku fizycznego. W tych warunkach warto pomyśleć o zapewnieniu pracownikom lżejszych części garderoby – najlepiej rozpinanych i wyposażonych w opcje stworzone w trosce o odpowiednią wentylację. Należy tu skoncentrować się na utrzymaniu równowagi między wygodą a wymaganiami związanymi z konkretnym stanowiskiem zamiast ograniczać liczbę warstw do absolutnego minimum.
Gdy nadejdzie zima, warto pomyśleć o systemie warstwowym, który umożliwia regulacją stopnia ogrzania ciała bez obowiązku zakładania na cały dzień jednego ciężkiego ubrania. Po wejściu do ogrzewanego miejsca istnieje możliwość zdjęcia części noszonej na wierzchu, powtórnie ją zakładając w chwili wychodzenia na zewnątrz. Ta opcja gwarantuje znacznie większy komfort w przypadku częstych zmian przestrzeni, w jakiej wykonuje się firmowe obowiązki.
Duże znaczenie ma także wiatr, opady czy wilgotność – kurtka, z jakiej korzysta się przy delikatnym deszczu może okazać się niewystarczającym zabezpieczeniem w przypadku wykonywania przez wiele godzin służbowych zadań w mokrym otoczeniu. Ubranie na bezwietrzną pogodę często nie wywiązuje się z kolei ze swojego zadania w razie mocnych podmuchów. Zalecamy więc łączną ocenę warunków atmosferycznych, co będzie zdecydowanie bardziej miarodajne w porównaniu z patrzeniem jedynie na temperaturę, którą wskazuje termometr.
Dodatkowe opcje, które są w stanie usprawnić pracę
Niektóre części ubrań roboczych mogą być wyposażone w elementy, których brakuje w zwyczajnej garderobie. Chodzi tu, chociażby o pętle na młotek, zaczepy na klucze, uchwyty na identyfikator czy odpinane zasobniki na niewielkie akcesoria. Tym sposobem istnieje możliwość ograniczenia liczby rzeczy, jaką nosi się w obrębie własnych dłoni, a także skrócenia czasu na znalezienie często potrzebnego przedmiotu.
To, w jakim stopniu tego typu dodatki będą przydatne, jest zależne przede wszystkim od zakresu obowiązków danego pracownika. Rozbudowany system mocowań będzie idealną częścią wyposażenia monterów czy instalatorów, jednak może okazać się zupełnie zbędny dla osoby pracującej przez większość czasu przy jednym stanowisku. Nadmierna ilość wyposażenia często obniża komfort podobnie jak jego brak, więc duże znaczenie ma to, aby każda część służyła w konkretnym celu.
Istotną rolę odgrywa tu także metoda zabezpieczenia przedmiotów, które się przenosi – przydatne mogą okazać się zamki, klapy czy zatrzaski, gdyż pozwolą one uniknąć wypadania rzeczy osobistych lub drobnych akcesoriów w trakcie schylania sią bądź wchodzenia po drabinie. Przy wyposażeniu, z jakiego korzysta się wiele razy w ciągu dnia, korzystniejszym rozwiązaniem będzie zaś używanie otwartych uchwytów – zapewniających opcję szybszego sięgnięcia po nie.
Za kolejną interesującą opcję należy uznać odpinane części, które umożliwią ograniczenie wyposażenia odzieży w chwili braku konieczności korzystania z części akcesoriów, aby później zająć się powtórnym zamocowaniem ich przed przejściem do wykonywania innych czynności. Można więc nosić jeden komplet idealnie dopasowany do kilku typów zadań, co będzie równoznaczne z brakiem obowiązku częstego zmieniania całego stroju.
Jaka powinna być odzież robocza? – podstawowe kryteria
Wskazanie konkretnego zestawu, na który warto postawić w każdej firmie i przy wszystkich typach zadań jest niemożliwe. Trzeba tu bowiem uwzględnić organizację stanowiska, wyposażenie, z jakiego się korzysta, czy to, jak często zmienia się wykonywane czynności. Oprócz właściwości samej odzieży, dobrze więc wziąć pod uwagę także sposób jej używania.
Zgodność z resztą wyposażenia pracownika
Niezwykle istotne jest to, aby poszczególne części stroju umożliwiały komfortowe korzystanie z rękawic, obuwia, kasku, szelek czy pasa narzędziowego. Zbyt szerokie mankiety mogą bowiem powodować trudności podczas ubierania rękawic, a wysoko usytuowane kieszenie niekiedy okazują się niedostępne, gdy dojdzie do zapięcia uprzęży. W niektórych wypadkach kłopotliwe staje się również nachodzenie na siebie kilku grubszych warstw, gdyż przyczynia się to do ucisku lub bardziej skomplikowanej obsługi zapięć.
Konieczne jest więc ocenianie zestawu jako całości – kurtka doskonale wywiązująca się ze swojej roli samodzielnie po zestawieniu z kamizelką lub szelkami może bowiem skutkować ograniczonym dostępem do niezbędnych rzeczy. W przypadku spodni zawierających rozbudowany pas często dochodzi zaś do kolizji z wyposażeniem, które mocuje się na biodrach.
Przed użyciem konkretnego kompletu radzimy przetestować go przy zadaniach, jakie faktycznie wykonują pracownicy. Szybkie przymierzenie na stojąco nie jest bowiem w stanie zobrazować trudności, które występują w czasie używania drabiny, prowadzenia pojazdu czy wykonywania czynności z rękami uniesionymi nad głową.
Dostarczenie odpowiedniej liczby zestawów
Prawidłowy wybór ubrań może okazać się niewystarczający w przypadku zapewnienia pracownikowi zaledwie jednego kompletu, z którego będzie on musiał korzystać bez przerwy. Liczbę sztuk należy dostosować do częstotliwości zmian, tempa zabrudzenia i czasu, jaki jest niezbędny na przygotowanie odzieży do powtórnego użycia.
Na stanowiskach, gdzie strój trzeba systematycznie wymieniać w ciągu tygodnia, warto pomyśleć o czymś więcej niż tylko pojedynczej bluzie czy parze spodni. Istotne jest, aby pracownik mógł korzystać z zapasowego kompletu także w sytuacji nagłego zniszczenia jednej z części.
Warto wziąć pod uwagę także rezerwę dla nowych pracowników, osób zatrudnionych tymczasowo lub będących na zastępstwie. W przypadku braku odpowiedniego rozmiaru może dojść bowiem do wydawania zupełnie losowych elementów, w związku z czym zestaw okaże się wyjątkowo niekomfortowy w użytkowaniu. Prawidłowe prowadzenie zapasu skutkuje zaś ograniczeniem tego typu trudności, umożliwiając również szybsze reakcje na zmieniające się potrzeby.
W jaki sposób pracodawca ustala rodzaj odzieży roboczej?
Należy unikać ogólnego założenia, że każda osoba pracująca w jednym dziale musi mieć identyczne wyposażenie. Niezwykle istotne jest określenie stanowisk, na których dane części są absolutnie obowiązkowe. Według art. 237⁸ § 1 Kodeksu Pracy, do zadań pracodawcy należy wskazanie typów odzieży i obuwia roboczego, z jakich trzeba korzystać na danym stanowisku.
Najlepszym rozwiązaniem będzie zapisanie tych ustaleń w tabeli norm przydziału – ten dokument umożliwia precyzyjne stwierdzenie, jakie wyposażenie należy się danemu pracownikowi. W ten sposób wydawanie ubrań przestaje być doraźną decyzją przełożonego, a zatrudnione osoby mają możliwość samodzielnego zorientowania się, co im przysługuje. Warto zaznaczyć, że sporządzenie takiego wykazu jest również zaleceniem Państwowej Inspekcji Pracy.
Przed zatwierdzeniem tych reguł pracodawca ma obowiązek przeprowadzenia konsultacji w tej sprawie z pracownikami lub ich przedstawicielami, o czym mówi art. 237¹¹ᵃ § 1 pkt 4 Kodeksu pracy. Do praw osób zatrudnionych należy zaś zwrócenie uwagi na sytuacje, jakie pominięto przy sporządzaniu dokumentu lub zaznaczenie, że przydział jest niezgodny z faktycznym przebiegiem pracy.
Trzeba zaznaczyć, że konsultacja nie jest równoznaczna z samodzielnym ustaleniem treści tabeli przez pracowników. Mają oni opcję samodzielnego zaprezentowania własnych uwag i wniosków, jednak ostatecznie o wszystkim decyduje pracodawca. Istotne są tu powroty do określonych zasad po zmianie zakresu zadań, sposobu organizacji pracy czy wyposażenia poszczególnych stanowisk. W innym wypadku po jakimś czasie dokument może okazać się niezgodny ze stanem faktycznym.
Jaka powinna być odzież robocza i czym się różni od zwykłej?
Niezwykle istotne jest to, aby ubrania robocze dostosować do konkretnego stanowiska pracy, gdyż w ten sposób można zapewnić pracownikom pełen komfort i ochronę przed zabrudzeniem lub zniszczeniem prywatnej odzieży. Takie zestawy mocno różnią się od tych, które nosi się na co dzień w czasie wolnym – niekiedy zawierają dodatkowe wyposażenie, jakie przyda się przy wykonywaniu różnych służbowych obowiązków. Pracodawcy w niektórych zakładach, gdzie istnieje spore ryzyko zanieczyszczeń lub uszkodzeń, muszą o tym pamiętać, gdyż zalicza się to do ich obowiązków.
